TTXVN (Angiê 16/8)
Cựu Ngoại trưởng Ôxtrâylia, Gareth Evans, cho rằng các vấn đề chính trị và pháp lý liên quan đến yêu sách lãnh thổ đối kháng nhau của các nước có liên quan ở biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) – và các nguồn năng lượng và hải sản cũng như quyền hàng hải đi liền đó – là “cực kỳ phức tạp”, nhưng tranh chấp chính hiện nay xoay quanh đòi hỏi của Trung Quốc đối với toàn bộ vùng biển này và được thể hiện “không rõ ràng” bằng đường chín đoạn mà Bắc Kinh công bố năm 2009.
Nguyên nhân dẫn đến tình hình hiện nay, như ông Gareth Evans giải thích trong bài viết nhan đề “Làm dịu biển Nam Trung Hoa” được đăng tải trên tờ “Le Quotidien d’Oran” (Angiêri) ngày 6/8, là do các nước trong vùng đổ xô đến chiếm càng nhiều đảo càng tốt, trong đó một số chỉ là bãi đá ngầm. Theo ông, thực trạng này xuất phát một phần từ một quy định ghi trong Công ước Liên hợp quốc về Luật biển – đã được tất cả các nước phê chuẩn, theo đó tất cả những ai có chủ quyền đối với các bãi đá nằm sát mặt nước này có thể yêu cầu được có vùng đặc quyền kinh tế trong bán kính 200 hải lý (cho phép độc quyền khai thác nguồn hải sản và dầu mỏ) nếu họ duy trì được sự sống kinh tế tự chủ lâu dài ở đây. Nếu không, họ chỉ có thể đề nghị được hưởng vùng lãnh hải rộng 12 hải lý mà thôi.
Ý đồ của Trung Quốc, theo ông Evans, khiến các nước ASEAN lo ngại vì cho dù nước này có thể có lý khi đòi hỏi chủ quyền đối với toàn bộ các đảo ở biển Nam Trung Hoa và nếu tất cả các hòn đảo đó đều có người ở, các vùng đặc quyền kinh tế đi liền với các đảo đó có thể sẽ không chỉ bao gồm các vùng biển có liên quan đến đường chín đoạn. Chính điều này khơi dậy mối lo sợ – nhưng không phải là không đúng – về việc Trung Quốc không muốn tôn trọng những điều khoản có tính bắt buộc trong Công ước Liên hợp quốc về Luật biển mà quyết tâm đưa ra các yêu sách khác mang tính lịch sử quan trọng hơn.
Cựu Ngoại trưởng Gareth Evans cho rằng để có thể giải quyết vấn đề một cách sáng suốt, mỗi bên cần bình tĩnh trước các hành động khiêu khích bên ngoài đến từ Trung Quốc và sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc ở trong nước mình. Vấn đề này dường như không nằm trong lập trường của đa số và thống nhất đáng lo ngại được Chính phủ và Đảng Cộng sản Trung Quốc lấy làm cơ sở để quyết tâm đẩy sự việc đi tới. Theo một báo cáo được Nhóm nghiên cứu khủng hoảng quốc tế (ICG), mà ông Gareth Evans là Chủ tịch danh dự, công bố hồi tháng 4/2012, các hoạt động của Trung Quốc ở biển Nam Trung Hoa từ ba năm nay có thể xuất phát từ sáng kiến không thống nhất của các tác nhân khác nhau, trong đó có chính quyền các địa phương, các cơ quan thực thi pháp luật, các doanh nghiệp năng lượng nhà nước và Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc, theo ông Gareth Evans, hiểu được các tác nhân khác phần lớn các điều khoản có tính bó buộc của các đạo luật quốc tế, song không phải vì thế mà cho đến lúc này hành động để áp đặt việc thực hiện chúng. Nhưng khi tiến trình chuyển giao quyền lực ở cấp trung ương – vốn đang làm xáo động tâm can nhiều nhà lãnh đạo – kết thúc vào cuối năm nay, sẽ có lý do để hy vọng Trung Quốc có lập trường mềm mỏng hơn.
Một mặt, ông Gareth Evans nhấn mạnh đến sự cần thiết đối với Trung Quốc phải làm sao để hạ nhiệt, bằng cách chấp nhận thực hiện trở lại thỏa thuận đã ký với ASEAN năm 2002, một tổng thể khiêm tốn các biện pháp nhằm hạn chế nguy cơ và thiết lập lòng tin và qua đó có thể tạo dựng được một bộ quy tắc ứng xử đa phương mới. Sẽ là tốt nếu Trung Quốc tiến hành càng nhanh càng tốt việc xác định lại một cách chính xác các yêu sách của mình gắn với các nguyên tắc đã được biết đến và được chấp nhận. Đó là cách duy nhất để nước này tạo độ tin cậy đối với lập trường công khai của mình – về nguyên tắc không phải là không đáng chú ý – để có thể thỏa thuận phân chia tài nguyên ở các vùng lãnh thổ tranh chấp nhằm giải quyết dứt điểm các yêu sách đối kháng nhau nói trên.
Mặt khác, ông Gaareth Evans cho rằng quyết định của Mỹ liên kết với các nước ASEAN để đẩy lùi tham vọng của Trung Quốc trong thời kỳ 2010-2011 là có cơ sở, nhưng Mỹ không nên đẩy tuyên bố của mình lên mức cao hơn. Cái mà ông Evans gọi là “trụ cột” quân sự mà Mỹ mang đến châu Á đụng chạm đến sự nhạy cảm của Trung Quốc và tình cảm dân tộc là yếu tố khó có thể được kiềm chế hơn trong tiến trình chuyển giao quyền lực ở nước này. Tuy nhiên, ông cho rằng mối lo ngại được Mỹ nói ra liên quan đến quyền tự do hàng hải ở vùng biển Nam Trung Hoa vẫn “luôn được cường điệu lên phần nào”.
Theo ông Gareth Evans, một bước tiến có ý nghĩa và được tất cả các bên chấp nhận có thể là Mỹ phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về Luật biển, với các nguyên tắc trở thành hòn đá tảng trong việc phân chia tài nguyên ở Thái Bình Dương và biển Nam Trung Hoa cũng như các nơi khác. Ông cho rằng đòi hỏi người khác phải làm theo ý mình không bao giờ mang lại kết quả như đề nghị họ làm theo mình./.

Advertisements